Socijalna zaštita je skup programa koje jedna država obezbeđuje, a koji umanjuju posledice društveno priznatih rizika kao što su bolest, starost, invaliditet, nezaposlenost itd. U te programe spadaju različita materijalna davanja (penzije, nadoknade za nezaposlene, socijalna pomoć i dr.) i usluge (za starije, decu, porodicu itd.).Socijalna zaštita je usmerena ka poboljšanju socijalnog statusa građana na ličnom, porodičnom i širem socijalnom planu, treba da jača društvenu koheziju i da neguje nezavisnost i sposobnost ljudi da pomognu sami sebi.

Socijalna zaštita u Srbiji počiva na dve grupe programa: materijalnim davanjima i uslugama socijalne zaštite. U sistem socijalne sigurnosti spadaju još i dečja zaštita i penzijsko i invalidsko osiguranje.

Materijalna davanja namenjena je ljudima koji nemaju dovoljno sredstava za život. Postoje osobe koje su trajno materijalno ugrožene, a u nekim situacijama, kao što su elementarne nepogode ili teška bolest, materijalna pomoć zatreba i ljudima koji inače imaju od čega da žive.Među materijalnim davanjima, najrasprostranjenija je novčana socijalna pomoć (NSP)koju prima više od 50.000 siromašnih porodica u Srbiji. Pored toga, još oko 400.000 korisnika prima dečji dodatak. Usluge socijalne zaštite obuhvataju usluge procene i planiranja i usluge direktnog socijalnog rada koje proizlaze iz procene potreba korisnika, a čine ih: dnevne usluge u zajednici (dnevni boravak, pomoć u kući i sl.), usluge podrške za samostalan život (npr. stanovanje uz podršku, personalna asistencija, obuka za samostalni život i sl.), savetodavno-terapijske i socijalno-edukativne usluge (podrška porodici u krizi, savetovanje, porodična terapija, medijacija, SOS telefoni i sl.) i usluge smeštaja.

Usluge socijalnog rada pružaju centri za socijalni rad, ustanove za smeštaj korisnika i druge ustanove (prihvatilišta, prihvatne stanice i sl.), uz postepen razvoj privatnog i neprofitnog sektora, organizacija civilnog društva (OCD-a). OCD pružaju oko trećine svih usluga socijalne zaštite na lokalu, dok se privatni sektor uglavnom bavi institucionalnim smeštajem starih. Usluge socijlne zaštite se finansiraju iz republičkog, pokrajinskog i opštinskih budžeta, dok korisnici ponekad plaćaju samo participaciju.

Mnoge usluge socijalnog rada u zajednici nisu dovoljno razvijene, ne obuhvataju dovoljan broj korisnika, a u nekim opštinama ni ne postoje. U Srbiji ne postoji tržište lokalnih usluga socijalne zaštite, tj. uglavnom ne postoji više pružalaca jedne pojedinačne usluge socijalne zaštite, već samo po jedna organizacija koja pruža datu uslugu (dnevni boravak, pomoć u kući i sl.).

U poslednjih deset godina sprovodi se reforma sistema socijalne zaštite koja bi trebalo da doprinese prevazilaženju izrazito pasivnog položajakorisnika u sistemu socijalne zaštite, da potpomogne razvoj mreže socijalnih usluga, da podrži razvoj i veće iskorišćenje usluga socijalne zaštite, i da decentralizuje i debirokratizuje nedovoljno elastičan, ekonomičan i efikasan, paternalistički sistem javnih socijalno-zaštitnih institucija i usluga.

Efikasan sistem socijalne zaštite treba da odgovori na promenjene potrebe građana u novim socijalno-ekonomskim okolnostima i da podrži ranjive i marginalizovane pojedince i grupe kojima je neophodna organizovana pomoć zajednice i države, kao i građane koji nisu u stanju da učešćem u ekonomskoj aktivnosti obezbede svoju egzistenciju.